Tolga
New member
Sabrı Olmayan, Sabırsız ve Aceleci Kişiye Ne Denir?
Sabrı Olmayan, Sabırsız ve Aceleci Kişiye Ne Denir?
Geçenlerde eski bir arkadaşım bana, “Bir insan sürekli acele ediyorsa ona ne denir?” diye sordu. Soruyu ilk duyduğumda cevabın çok basit olduğunu düşündüm: “Sabırsız denir.” Ama biraz konuştukça fark ettim ki mesele yalnızca bir kelime bulmaktan ibaret değilmiş.
Çünkü bazen aceleci insan gerçekten acelecidir; bazen kaygılıdır, bazen kontrolü kaybetmekten korkuyordur, bazen de hayatı o kadar hızlı yaşamak zorunda kalmıştır ki beklemek ona neredeyse zaman kaybı gibi geliyordur.
Bu sorunun cevabını araştırırken karşıma “sabırsız”, “aceleci”, “tez canlı”, “ivecen”, “telaşlı” ve “aceleci davranan” gibi pek çok ifade çıktı. TDK kaynaklı sözlük aktarımlarında “aceleci”; çabuk davranan, canı tez, sabırsız ve tez canlı gibi anlamlarla açıklanıyor. “Sabırsız” ise doğrudan sabır göstermeyen kişi için kullanılıyor.
Fakat benim için asıl ilginç olan, bu kelimelerin arkasında nasıl insanların bulunduğuydu.
İşte size bu sorunun cevabını anlatan küçük bir hikâye.
İstanbul'da Yağmurlu Bir Sabah ve Sürekli “Hadi” Diyen Adam
Hikâyemizin kahramanının adı Murat olsun.
Murat gerçek bir kişi değil; ama onu tanıyan herkes, çevresinde mutlaka Murat'a benzeyen birini hatırlayacaktır.
Murat'ın hayatında neredeyse her şeyin bir “hemen”i vardı.
Sabah kahvesi hemen hazırlanmalıydı.
Otobüs hemen gelmeliydi.
Toplantı hemen başlamalıydı.
Bir arkadaş mesajına hemen cevap vermeliydi.
Bir problem ortaya çıktıysa çözümü de hemen bulunmalıydı.
Bir gün yağmurlu bir İstanbul sabahında Murat, eski bir semtteki küçük bir kahvede arkadaşlarıyla buluşacaktı. Saat 09.00'da orada olması gerekiyordu. Saat 08.56'da kafeye girdi.
Telefonuna baktı.
“Dört dakika erken.”
Gülümsedi.
“İyi. Bugün işler yolunda.”
Tam o sırada garsonun kahve makinesini temizlediğini gördü.
“Bir filtre kahve alabilir miyim?”
“Tabii, birkaç dakika sürebilir.”
Murat'ın yüzü değişti.
“Kaç dakika?”
“Üç-dört dakika.”
“Dört dakika mı?”
Garson şaşkınlıkla baktı.
“Evet.”
Murat derin bir nefes aldı.
İşte o an yan masadaki yaşlı adam gülümsedi.
“Evlat,” dedi, “senin acelen kahveden daha sıcak.”
Murat güldü ama bu cümlenin gün boyunca aklından çıkmayacağını henüz bilmiyordu.
“Ben Sabırsız Değilim, Sadece İşler Hızlı Olsun İstiyorum”
Murat'ın savunması hazırdı.
“Ben sabırsız değilim,” diyordu. “Sadece işleri uzatmayı sevmiyorum.”
Aslında bu ayrım önemliydi.
Çünkü hızlı olmak ile sabırsız olmak aynı şey değildir.
Hızlı karar vermek bazen büyük bir avantajdır. Özellikle kriz anlarında, herkes düşünürken birinin harekete geçmesi gerekebilir.
Murat da gerçekten çözüm üreten biriydi.
Bir sorun çıktığında paniğe kapılmak yerine yapılacakları sıralardı.
“Birinci adım bu. İkinci adım şu. Üçüncü adımda bunu kontrol ederiz.”
İş arkadaşlarından Kerem de benzer şekilde düşünüyordu. Kerem'in güçlü yanı plan yapmasıydı. Bir sorunu parçalara ayırıyor, riskleri hesaplıyor, alternatif yollar çıkarıyordu.
Fakat Murat ile Kerem arasında önemli bir fark vardı.
Kerem hızlı düşünüyordu.
Murat ise hızlı sonuca ulaşmak istiyordu.
Bu ikisi aynı şey değildi.
Kerem bir gün Murat'a şöyle dedi:
“Senin sorunun hız değil. Bekleme süresini başarısızlık gibi görüyorsun.”
Murat kaşlarını kaldırdı.
“Ne demek istiyorsun?”
“Bir cevap hemen gelmezse yanlış gittiğini düşünüyorsun. Bir insan hemen karar vermezse kararsız olduğunu düşünüyorsun. Bir iş hemen bitmezse kötü yönetildiğini düşünüyorsun.”
Murat cevap vermedi.
Çünkü ilk kez biri onun davranışının altındaki düşünce biçimini tarif etmişti.
Ayşe'nin Sorusu: “Peki İnsanların Hızına Ne Olacak?”
Murat'ın çalıştığı ekipte Ayşe adında bir proje yöneticisi vardı.
Ayşe, Murat ve Kerem'den farklı bir yöntem kullanıyordu.
Bir problem çıktığında hemen “Çözüm ne?” diye sormazdı.
Önce:
“Bu durumdan kim etkilenecek?”
diye sorardı.
Bir toplantıda Murat yine sabırsızlanmıştı.
“Karar verelim artık. Üç seçenek var. Birini seçip devam edelim.”
Ayşe dosyayı kapattı.
“Üç seçenek olduğunu biliyorum.”
“E?”
“İnsanların hangisinden etkileneceğini bilmiyoruz.”
Murat sustu.
Ayşe devam etti:
“Bir çözüm teknik olarak doğru olabilir. Ama o çözümü uygulayacak insanlar kendilerini duyulmamış hissederse sorun başka bir yerde yeniden çıkar.”
Bu konuşma bana göre hikâyenin en önemli noktalarından biri.
Çünkü erkekleri yalnızca “çözüm odaklı”, kadınları yalnızca “duygusal” veya “ilişkisel” diye sınıflandırmak kolay ama yanıltıcı olur.
Murat ve Kerem'in stratejik düşünmesi onların erkek olmasından kaynaklanan değişmez bir özellik olarak görülemez. Ayşe de son derece stratejik düşünebiliyordu. Üstelik insan ilişkilerini hesaba katması, onun analitik olmadığı anlamına gelmiyordu.
Toplumsal rollerin insanlara problem çözme, bakım verme, iletişim kurma ve sorumluluk paylaşımı konusunda farklı beklentiler yüklediği biliniyor. Empati konusunda yapılan araştırmalar da sonuçların kullanılan ölçüm yöntemine ve toplumsal beklentilere göre değişebildiğini gösteriyor. Örneğin 2023 tarihli bir çalışmada kadınların öz-bildirim ölçeklerinde daha yüksek empati puanları aldığı, ancak EEG ölçümlerinde aynı farkın görülmediği bildirildi. Araştırmacılar, toplumsal beklentilerin bu tür sonuçları etkileyebileceğini özellikle tartışıyor.
Yani mesele “erkek böyledir, kadın şöyledir” kadar basit değil.
Asıl mesele, farklı insanların farklı problem çözme biçimlerine sahip olmasıdır.
Ve bazen en iyi çözüm, bu yöntemlerin birleşmesinden çıkar.
Tarihten Bugüne: İnsan Neden Acele Etmek İstiyor?
Murat'ın hikâyesi yalnızca modern şehir hayatının hikâyesi değildi.
İnsanlık tarihine baktığımızda zamanla ilişkimizin sürekli değiştiğini görüyoruz.
Tarım toplumunda mevsimleri beklemek zorundaydık.
Tohum bugün ekilip yarın hasat edilemiyordu.
Denizciler rüzgârı bekliyordu.
Tüccarlar kervanların gelişini bekliyordu.
Mektuplar günler, haftalar, hatta aylar içinde ulaşıyordu.
Sonra telgraf geldi.
Telefon geldi.
Radyo, televizyon, internet ve akıllı telefonlar geldi.
Bugün bir mesajın birkaç saniye içinde karşı tarafa ulaşmasına alıştık.
Sabrı Olmayan, Sabırsız ve Aceleci Kişiye Ne Denir?
Geçenlerde eski bir arkadaşım bana, “Bir insan sürekli acele ediyorsa ona ne denir?” diye sordu. Soruyu ilk duyduğumda cevabın çok basit olduğunu düşündüm: “Sabırsız denir.” Ama biraz konuştukça fark ettim ki mesele yalnızca bir kelime bulmaktan ibaret değilmiş.
Çünkü bazen aceleci insan gerçekten acelecidir; bazen kaygılıdır, bazen kontrolü kaybetmekten korkuyordur, bazen de hayatı o kadar hızlı yaşamak zorunda kalmıştır ki beklemek ona neredeyse zaman kaybı gibi geliyordur.
Bu sorunun cevabını araştırırken karşıma “sabırsız”, “aceleci”, “tez canlı”, “ivecen”, “telaşlı” ve “aceleci davranan” gibi pek çok ifade çıktı. TDK kaynaklı sözlük aktarımlarında “aceleci”; çabuk davranan, canı tez, sabırsız ve tez canlı gibi anlamlarla açıklanıyor. “Sabırsız” ise doğrudan sabır göstermeyen kişi için kullanılıyor.
Fakat benim için asıl ilginç olan, bu kelimelerin arkasında nasıl insanların bulunduğuydu.
İşte size bu sorunun cevabını anlatan küçük bir hikâye.
İstanbul'da Yağmurlu Bir Sabah ve Sürekli “Hadi” Diyen Adam
Hikâyemizin kahramanının adı Murat olsun.
Murat gerçek bir kişi değil; ama onu tanıyan herkes, çevresinde mutlaka Murat'a benzeyen birini hatırlayacaktır.
Murat'ın hayatında neredeyse her şeyin bir “hemen”i vardı.
Sabah kahvesi hemen hazırlanmalıydı.
Otobüs hemen gelmeliydi.
Toplantı hemen başlamalıydı.
Bir arkadaş mesajına hemen cevap vermeliydi.
Bir problem ortaya çıktıysa çözümü de hemen bulunmalıydı.
Bir gün yağmurlu bir İstanbul sabahında Murat, eski bir semtteki küçük bir kahvede arkadaşlarıyla buluşacaktı. Saat 09.00'da orada olması gerekiyordu. Saat 08.56'da kafeye girdi.
Telefonuna baktı.
“Dört dakika erken.”
Gülümsedi.
“İyi. Bugün işler yolunda.”
Tam o sırada garsonun kahve makinesini temizlediğini gördü.
“Bir filtre kahve alabilir miyim?”
“Tabii, birkaç dakika sürebilir.”
Murat'ın yüzü değişti.
“Kaç dakika?”
“Üç-dört dakika.”
“Dört dakika mı?”
Garson şaşkınlıkla baktı.
“Evet.”
Murat derin bir nefes aldı.
İşte o an yan masadaki yaşlı adam gülümsedi.
“Evlat,” dedi, “senin acelen kahveden daha sıcak.”
Murat güldü ama bu cümlenin gün boyunca aklından çıkmayacağını henüz bilmiyordu.
“Ben Sabırsız Değilim, Sadece İşler Hızlı Olsun İstiyorum”
Murat'ın savunması hazırdı.
“Ben sabırsız değilim,” diyordu. “Sadece işleri uzatmayı sevmiyorum.”
Aslında bu ayrım önemliydi.
Çünkü hızlı olmak ile sabırsız olmak aynı şey değildir.
Hızlı karar vermek bazen büyük bir avantajdır. Özellikle kriz anlarında, herkes düşünürken birinin harekete geçmesi gerekebilir.
Murat da gerçekten çözüm üreten biriydi.
Bir sorun çıktığında paniğe kapılmak yerine yapılacakları sıralardı.
“Birinci adım bu. İkinci adım şu. Üçüncü adımda bunu kontrol ederiz.”
İş arkadaşlarından Kerem de benzer şekilde düşünüyordu. Kerem'in güçlü yanı plan yapmasıydı. Bir sorunu parçalara ayırıyor, riskleri hesaplıyor, alternatif yollar çıkarıyordu.
Fakat Murat ile Kerem arasında önemli bir fark vardı.
Kerem hızlı düşünüyordu.
Murat ise hızlı sonuca ulaşmak istiyordu.
Bu ikisi aynı şey değildi.
Kerem bir gün Murat'a şöyle dedi:
“Senin sorunun hız değil. Bekleme süresini başarısızlık gibi görüyorsun.”
Murat kaşlarını kaldırdı.
“Ne demek istiyorsun?”
“Bir cevap hemen gelmezse yanlış gittiğini düşünüyorsun. Bir insan hemen karar vermezse kararsız olduğunu düşünüyorsun. Bir iş hemen bitmezse kötü yönetildiğini düşünüyorsun.”
Murat cevap vermedi.
Çünkü ilk kez biri onun davranışının altındaki düşünce biçimini tarif etmişti.
Ayşe'nin Sorusu: “Peki İnsanların Hızına Ne Olacak?”
Murat'ın çalıştığı ekipte Ayşe adında bir proje yöneticisi vardı.
Ayşe, Murat ve Kerem'den farklı bir yöntem kullanıyordu.
Bir problem çıktığında hemen “Çözüm ne?” diye sormazdı.
Önce:
“Bu durumdan kim etkilenecek?”
diye sorardı.
Bir toplantıda Murat yine sabırsızlanmıştı.
“Karar verelim artık. Üç seçenek var. Birini seçip devam edelim.”
Ayşe dosyayı kapattı.
“Üç seçenek olduğunu biliyorum.”
“E?”
“İnsanların hangisinden etkileneceğini bilmiyoruz.”
Murat sustu.
Ayşe devam etti:
“Bir çözüm teknik olarak doğru olabilir. Ama o çözümü uygulayacak insanlar kendilerini duyulmamış hissederse sorun başka bir yerde yeniden çıkar.”
Bu konuşma bana göre hikâyenin en önemli noktalarından biri.
Çünkü erkekleri yalnızca “çözüm odaklı”, kadınları yalnızca “duygusal” veya “ilişkisel” diye sınıflandırmak kolay ama yanıltıcı olur.
Murat ve Kerem'in stratejik düşünmesi onların erkek olmasından kaynaklanan değişmez bir özellik olarak görülemez. Ayşe de son derece stratejik düşünebiliyordu. Üstelik insan ilişkilerini hesaba katması, onun analitik olmadığı anlamına gelmiyordu.
Toplumsal rollerin insanlara problem çözme, bakım verme, iletişim kurma ve sorumluluk paylaşımı konusunda farklı beklentiler yüklediği biliniyor. Empati konusunda yapılan araştırmalar da sonuçların kullanılan ölçüm yöntemine ve toplumsal beklentilere göre değişebildiğini gösteriyor. Örneğin 2023 tarihli bir çalışmada kadınların öz-bildirim ölçeklerinde daha yüksek empati puanları aldığı, ancak EEG ölçümlerinde aynı farkın görülmediği bildirildi. Araştırmacılar, toplumsal beklentilerin bu tür sonuçları etkileyebileceğini özellikle tartışıyor.
Yani mesele “erkek böyledir, kadın şöyledir” kadar basit değil.
Asıl mesele, farklı insanların farklı problem çözme biçimlerine sahip olmasıdır.
Ve bazen en iyi çözüm, bu yöntemlerin birleşmesinden çıkar.
Tarihten Bugüne: İnsan Neden Acele Etmek İstiyor?
Murat'ın hikâyesi yalnızca modern şehir hayatının hikâyesi değildi.
İnsanlık tarihine baktığımızda zamanla ilişkimizin sürekli değiştiğini görüyoruz.
Tarım toplumunda mevsimleri beklemek zorundaydık.
Tohum bugün ekilip yarın hasat edilemiyordu.
Denizciler rüzgârı bekliyordu.
Tüccarlar kervanların gelişini bekliyordu.
Mektuplar günler, haftalar, hatta aylar içinde ulaşıyordu.
Sonra telgraf geldi.
Telefon geldi.
Radyo, televizyon, internet ve akıllı telefonlar geldi.
Bugün bir mesajın birkaç saniye içinde karşı tarafa ulaşmasına alıştık.